Drugsgebruik en psychoses

Wat is een psychose?

Een psychose is een psychiatrisch toestandsbeeld waarbij een persoon het contact met de werkelijkheid geheel of gedeeltelijk verliest. Hierbij kan men zintuiglijke prikkels waarnemen die er in werkelijkheid niet zijn (hallucinaties), zich in een waan begeven, agitatie ervaren of kunnen gedachten ontregeld zijn.

Psychotische symptomen kunnen kortdurend (een dag of een week) aanwezig zijn, maar kunnen ook langer aanhouden (weken tot maanden). Ongeveer 13 tot 20 procent van de mensen ervaart op een bepaald punt in zijn of haar leven psychotische symptomen; 1 tot 4 procent van de mensen voldoet ooit aan de criteria van een psychotische stoornis.

Hoe vaak komen psychotische symptomen voor bij drugsgebruik?

Naast hallucinaties en een vertekend beeld van de realiteit zijn er een aantal andere symptomen die worden gerekend tot psychotische symptomen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen positieve en negatieve symptomen.

Positieve symptomen zijn gevoelens of gewaarwordingen die in normale toestand niet aanwezig zijn. Negatieve symptomen zijn in normale toestand juist wel aanwezig en nu verminderd of niet aanwezig.

Positief (= normaal niet aanwezig) Negatief (= verminderd aanwezig)
Hallucinaties Gebrek aan concentratie
Wanen Gebrek aan initiatief en minder energie
Verwardheid Emotioneel vlak (weinig uiting)

Hoe ontstaat een psychose?

Hoe een psychose precies ontstaat is niet bekend, wel wordt er al lange tijd onderzoek gedaan naar de oorzaak. Een van de meest geaccepteerde theorieën over hoe psychotische symptomen tot stand komen is die van overstimulatie van dopaminereceptoren in de hersenen. Deze theorie werd voor het eerst beschreven in de jaren 60 en is sindsdien de meest gangbare verklaring geworden voor het ontstaan van een psychose.

Deze theorie is sindsdien wel vaker aangepast; waar in de jaren zestig alleen werd gesproken van overstimulatie van dopaminereceptoren is deze theorie eind jaren negentig verfijnd waarbij wordt gesteld dat er sprake is van inadequate stimulatie van dopaminereceptoren, waardoor aan prikkels die normaal minder worden geregistreerd een grotere waarde wordt gegeven.

Recente ontwikkelingen op het gebied van ‘neuroimaging’ ondersteunen deze theorie. Hierbij wordt steeds meer bewijs gevonden voor genetische aanleg als bijdragende factor; verschillende genen lijken verantwoordelijk voor de aanleg tot het ontwikkelen van een psychose.

Welke drugs veroorzaken psychotische symptomen?

Cannabisgebruik als oorzaak van een psychose is veelvuldig onderzocht. Een review van onderzoeken naar de relatie tussen cannabisgebruik en psychoses laat zien dat cannabisgebruik het risico op het ontstaan van psychoses vergroot.

In principe kunnen alle soorten drugs, met name degenen die invloed hebben op het dopaminesysteem, psychotische symptomen veroorzaken. Dit maakt dat niet alleen drugs maar ook medicijnen die aangrijpen op het dopaminesysteem, zoals medicatie bij Parkinson, soortgelijke symptomen kunnen geven. Daarbij kan zowel het gebruik als het ontwennen van middelen zorgen voor psychotische symptomen.

Naast het feit dat drugsgebruik psychotische symptomen en psychoses kan veroorzaken, kan het ook een onderhoudende factor zijn. Verschillende studies laten zien dat mensen met een psychose vaak een slechtere uitkomst hebben als zij stemming veranderende middelen blijven gebruiken.

Hoe vaak komt het voor?

Een internationale studie uit 2009 onder ruim 400 personen naar het voorkomen van psychotische symptomen bij het gebruik van verschillende soorten drugs laat zien dat bij alle onderzochte middelen (cocaïne, amfetamine, cannabis en opiaten) psychotische symptomen voorkwamen.

Naast het middel werd ook gekeken naar de ernst van de verslaving; bij alle middelen werden er met name in de matig en ernstig verslaafde groepen psychotische symptomen gerapporteerd. In de ernstig verslaafde groepen hadden 80 tot 100 procent van de mensen psychotische symptomen meegemaakt gedurende hun middelengebruik, in de groep milde cocaïne en cannabismisbruikers had al 40 tot 50 procent deze symptomen ervaren.

Wil je meer weten over dit onderwerp? Neem contact met ons op

Bronnen

van Os J et al. Prevalence of psychotic disorder and community level of psychotic symptoms: an urban-rural comparison. Arch Gen Psychiatry 2001; 58:663

Smith MJ et al. Prevalence of psychotic symptoms in substance users: a comparison among substances. Compr Psychiatry. 2009 May-Jun;50(3):245-50.

Tost H et al. Dopamine and psychosis: Theory, pathomechanisms and intermediate phenotypes. Neurosci Biobehav Rev. 2010 April;34(5): 689–700.

Moore TH et al. Cannabis use and risk of psychotic or affective mental health outcomes: A systematic review. Lancet. 2007;370:319–28

Gregg L et al. Reasons for increased substance use in psychosis. Clin Psychol Rev. 2007;27:494–510.