‘Op weg naar apartheid’

Marcel van Dam − 28/07/11, 07:00
Een woning staat te koop in Zoetermeer. © anp

Langzaam maar heel zeker groeit in Nederland de afstand tussen mensen met een lagere opleiding en inkomen en de rest van de bevolking. Dat uit zich op bijna alle terreinen van het maatschappelijk leven: huwelijk, opvoeding, onderwijs, rechtshandhaving, werk en zorg en wordt ook steeds meer zichtbaar in de volkshuisvesting.
Het is van alle tijden dat de rijken in mooiere huizen wonen dan de armen. Maar vroeger was er eerder sprake van een scheidslijn tussen de rijken en de rest van de bevolking, ruwweg gemarkeerd door het eigen woningbezit. De meerderheid van de bevolking bewoonde een huurhuis waarin verschillen in opleiding en inkomen van de bewoners nauwelijks tot uitdrukking kwamen.

Net na de oorlog was het aantal eigen woningen nog maar 28 procent van het totaal. Het groeide langzaam tot 35 procent begin jaren zeventig. Vanaf toen ging het sneller en in 1997 waren er voor het eerst meer koopwoningen dan huurwoningen. Nu is dat aandeel ongeveer 60 procent en het blijft toenemen, niet alleen doordat van de nieuwbouw 80 procent uit koopwoningen bestaat, maar ook doordat woningcorporaties steeds meer huurwoningen (moeten) verkopen.

Segregatie
Het eigenwoningbezit is bijna per definitie gespreid naar welstand. Je kunt je nu eenmaal blijvend geen duurder koophuis permitteren dan je kunt betalen, maar als je inkomen en/of je vermogen toenemen kun je in normale omstandigheden je huis makkelijk verkopen om een duurder huis te kopen. Het is vooral aan de groei van het aantal koopwoningen te danken dat de segregatiegraad bij het wonen gestaag toeneemt. Het Centraal Planbureau heeft berekend dat in 2002 30 procent van de mensen met een laag inkomen had moeten verhuizen om aan de segregatie naar inkomen een eind te maken.

Behalve dat de overheid het eigen woningbezit buitenproportioneel bevoordeelt via de hypotheekrenteaftrek is het nu ook begonnen met het bevorderen van het wonen naar inkomen in de huursector. Op de huurtoeslag wordt bezuinigd en mensen met een inkomen dat naar het oordeel van het kabinet te hoog is voor de huur die ze betalen (de zogenaamde scheefwoners) krijgen met extra huurverhogingen te maken. Daarmee worden ze geprikkeld hun goedkope woning te verlaten, die daarna zal worden bezet door iemand met een lager inkomen.

Zo worden steeds meer goedkope woningen bezet door mensen met lage inkomens en omdat goedkope woningen meestal zijn geconcentreerd in oudere stadswijken concentreren daar zich ook de mensen met het laagste inkomen en de laagste opleiding. En omdat mensen met de laagste inkomens ook de meeste problemen hebben, zoals relatief veel gebroken gezinnen, slechte gezondheid, opvoedingsproblemen, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid, armoede, verslaving en criminaliteit, hopen ook die problemen zich op. Waarmee de basis is gelegd voor een versnelde segregatie: mensen met hogere inkomens trekken weg. Het onderwijs wordt snel geïnfecteerd met de segregatie.

Zorghotels
Het kabinet heeft nu besloten zich daarbij neer te leggen. Bewoners van die wijken mogen zich ook verheugen in meer politietoezicht, wat niet altijd een voordeel is want je krijgt vaker een bekeuring en je wordt ook bij kleine misdrijven eerder gepakt. En, zoals uit onderzoek blijkt, zwaarder gestraft. Via het wonen zal ook de segregatie in de zorg toenemen. Wonen en zorg zullen worden gescheiden. Mensen met meer geld zullen in zorginstellingen betere woonruimte kopen en het is bijna ondenkbaar dat dit niet ook leidt tot betere zorg. Nu al bieden particuliere zorghotels voor ongeveer 200 euro per dag niet alleen een ‘all in’ luxe verblijf aan, maar ook permanente aanwezigheid van gediplomeerde verpleegkundigen. Kom er maar eens om in een normaal verpleeghuis.

De ontwikkeling zal worden versneld door het verschuiven van zorgkosten van de collectieve naar de particuliere sector. Segregatie op de werkvloer is ook in opmars. Talloze eenvoudige banen en baantjes die vroeger in vaste dienst werden vervuld, zijn overgedaan aan aparte dienstverlenende bedrijven en worden naar behoefte ingekocht. Als om half zes het vaste (witte) personeel naar huis gaat trekken de (donkere) schoonmakers naar binnen. Ze hebben niets meer met elkaar. En niet alleen op de werkvloer.

Steeds meer mensen met een lage opleiding en een laag inkomen wonen apart, hun kinderen gaan naar aparte scholen, ze vermaken zich apart, kijken naar andere tv-zenders, eten andere dingen, hebben andere hobby’s en trouwen bijna uitsluitend met elkaar. De moderne apartheid is in opmars.

Marcel van Dam

Recent Posts