Is verslaving een ziekte?

Waarom de vraag naar schuld zo zwaar weegt

Iedereen die van dichtbij met verslaving te maken heeft, kent de twijfel. Je ziet iemand beloven te stoppen en het een week later toch weer doen. Of je merkt het bij jezelf: je weet precies wat het gebruik je kost, en toch grijp je ernaar. Dat voelt als falen.

Juist daardoor blijft de vraag hangen of verslaving een keuze is. Als het een keuze is, ligt de schuld bij de persoon. Als het een ziekte is, lijkt er niets meer aan te doen. Geen van beide antwoorden helpt iemand verder. Het eerste maakt beschaamd, het tweede maakt machteloos.

Verslaving is een aandoening, geen karakterfout

Is verslaving een ziekte? Wij spreken liever van een aandoening. Niet om woorden te wegen, maar omdat het woord ziekte suggereert dat je er geen invloed op hebt. Dat klopt niet. Je bent niet schuldig aan het ontstaan van je verslaving, maar je kunt wel werken aan je herstel.

Verslaving is een chronische aandoening met een complexe ontstaansgeschiedenis. Lichaam en brein raken gewend aan een middel of gedrag en gaan ernaar verlangen, ook als je allang weet dat het je schaadt. Dat verlangen heet craving: een sterke, terugkerende drang om te gebruiken.

Achter die drang ligt bijna altijd een onderliggende pijn-laag. Denk aan trauma, verlies, sociale druk of een genetische aanleg. Gebruik begint vaak als een manier om iets te verdragen wat anders te zwaar voelt.

Verslaving aan middelen en aan gedrag

Een verslaving kan ontstaan rond middelen, zoals alcohol, cocaïne, wiet, ketamine, GHB of slaapmiddelen. Het kan ook om gedrag gaan: gokken, gamen, werken of seks. Bij een gedragsverslaving speelt geen stof een rol, maar het patroon is vergelijkbaar. Iets wat ooit ontspanning gaf, gaat je leven bepalen.

Wat Spinoza ons leert over verslaving en vrijheid

Yoram Stein beschrijft verslaving als een manier van denken, voelen en handelen die je blijft herhalen, ook als die je vrijheid inperkt. Stein worstelde zelf met gokken en cannabis en put uit het werk van de zeventiende-eeuwse filosoof Spinoza. Die sprak niet over verslaving, maar over machteloosheid: je denkt dat je vrij kiest, terwijl gewoontes en impulsen het stuur hebben overgenomen.

Dat beeld herkennen we. In de behandeling bij Spoor6 werken we met ACT, Acceptance and Commitment Therapy. Daarin leer je ruimte te maken voor lastige gedachten en gevoelens, en weer handelen naar wat je werkelijk belangrijk vindt. Stein benadrukt bovendien dat je dat inzicht het best samen met anderen opdoet. Ook dat sluit aan bij hoe wij werken.

Toch is inzicht zelden genoeg. De recensent in NRC merkt op dat Steins aanpak uitgaat van een optimistisch mensbeeld, waarin de rede uiteindelijk wint. In de praktijk zien we dat weten wat goed voor je is en daarnaar leven twee verschillende dingen zijn. Daar is begeleiding voor nodig.

Waarom stoppen nog geen herstel is

Wie verslaving ziet als een kwestie van willen, verwacht dat stoppen het probleem oplost. Maar stoppen is het begin, niet het einde. Het verschil zit in drie begrippen:

• Abstinent: je gebruikt niet meer. Dat is een belangrijke eerste stap

• In herstel: je gedrag verandert op alle leefgebieden, zichtbaar in hoe je werkt, met mensen omgaat en met spanning leert leven

• Terugval: onderdeel van het herstelproces en geen mislukking

Herstel duurt daarom langer dan de periode waarin je stopt. Het vraagt aandacht voor wat er achter het gebruik zit en voor de keuzes die je daarna iedere dag maakt. Een leven in herstel bouw je stap voor stap op.

Hulp bij verslaving bij Spoor6

Spoor6 werkt volgens het principe: zo licht als verantwoord mogelijk, zo intensief als noodzakelijk. Iedere cliënt is anders. Dat betekent dat ook iedere behandeling anders is. Onze aanpak combineert cognitieve gedragstherapie, ACT, de principes van het 12-stappenprogramma en systeemwerk, waarin we ook naasten betrekken.

Na een vrijblijvend eerste contact kun je bij Spoor6 binnen 1 à 2 weken terecht voor een intakegesprek. Samen kijken we dan welke behandeling past: van ambulante detox tot dagbehandeling of een klinisch traject in Zuid-Afrika, altijd gevolgd door intensieve nazorg.

Spoor6 is sinds 2011 een erkende GGZ-instelling en begeleidt jaarlijks meer dan 1.000 mensen in hun herstel. Alle behandelaren zijn WO-geschoold of gecertificeerd GGZ-agoog, en iedereen is traceerbaar. Meer verhalen over herstel hoor je in de podcast Van Verslaving naar Vrijheid van René van Collem.

Twijfel je of wat jij of je naaste meemaakt een verslaving is? Die vraag hoef je niet alleen te beantwoorden. Een eerste gesprek is altijd vrijblijvend, en wij zijn 7 dagen per week bereikbaar. Ook als je nog niet weet welke stap de juiste is, denken we met je mee. Herstellen doe je zelf, maar niet alleen.

Bron: Stoppen met sociale media, blowen of gokken, hoe doe je dat? Spinoza weet raad — NRC

Veelgestelde vragen over verslaving

Is verslaving een keuze?

Nee. Niemand kiest ervoor om verslaafd te raken. Lichaam en brein raken gewend aan een middel of gedrag, waardoor stoppen op eigen kracht steeds moeilijker wordt. Wat je wel kunt kiezen, is hulp zoeken en werken aan je herstel.

Kan een verslaving overgaan?

Verslaving is een chronische aandoening. Met behandeling kun je abstinent worden en een leven in herstel opbouwen. Herstel gaat na de behandeling verder, met nazorg, steun van anderen en dagelijkse keuzes.

Bestaan er ook verslavingen zonder middel?

Ja. Bij een gedragsverslaving, zoals een gok-, game-, werk- of seksverslaving, speelt geen stof een rol. Het gedrag neemt steeds meer ruimte in, ook als je ziet dat het schade aanricht.

Hoe ontstaat een verslaving?

Verslaving ontstaat door een combinatie van factoren. Bijna altijd ligt er een onderliggende pijnlaag achter, zoals trauma, verlies of sociale druk, in combinatie met een genetische aanleg of de omgeving waarin iemand opgroeit.